Schaken
Zo speel je
Elk stuk beweegt op zijn eigen manier — pionnen lopen vooruit en slaan diagonaal, torens gaan in rechte lijnen, lopers diagonaal, de dame alle kanten op, het paard in een L, de koning één vakje. Slaan doe je door op een vijandelijk stuk te landen.
Zet de vijandelijke koning zo klem dat hij niet aan slaan kan ontkomen — schaakmat — om te winnen.
Het doel
Elke speler heeft 16 stukken: acht pionnen, twee torens, twee paarden, twee lopers, een dame en een koning. Je wint door schaakmat: de vijandelijke koning zo aanvallen dat hij geen uitweg meer heeft. Koningen worden nooit echt geslagen.
Zo gaat een beurt
Wit begint altijd. Kies je tegen de computer "Jij" om te beginnen, dan speel je met Wit. Tik in je beurt op een stuk en dan op een van de oplichtende velden die het kan bereiken.
- Pion: één veld recht vooruit, of twee bij zijn eerste zet. Hij slaat één veld schuin vooruit.
- Toren: elke afstand in een rechte lijn, langs een rij of kolom.
- Loper: elke afstand schuin.
- Dame: elke afstand in alle acht richtingen.
- Paard: een L-vorm, twee velden de ene kant op en één opzij. Het paard kan over andere stukken heen springen.
- Koning: één veld in elke richting.
Je slaat door op een vijandelijk stuk te gaan staan; dat stuk gaat van het bord. Drie bijzondere zetten:
- Promotie. Een pion die de overkant bereikt, wordt een dame, toren, loper of paard. Jij kiest, en de dame is bijna altijd het best.
- Rokeren. Eén keer per partij gaat de koning twee velden richting een toren, en de toren springt over hem heen. Geen van beide mag al gezet hebben, de velden ertussen moeten leeg zijn, en de koning mag niet schaak staan of over een aangevallen veld gaan.
- En passant. Zet een vijandelijke pion twee velden en landt hij naast die van jou, dan mag jouw pion hem slaan alsof hij er maar één had gezet. Alleen meteen bij de volgende zet.
Wordt je koning aangevallen, dan staat hij schaak, en dat moet je meteen oplossen: zet de koning weg, blokkeer de aanval, of sla de aanvaller. Je mag je eigen koning nooit schaak laten staan; alleen geldige zetten lichten op.
Punten en het einde van het spel
Er zijn geen punten. Schaakmat wint de partij. De partij is remise als:
- De speler die aan zet is, niet schaak staat maar geen geldige zet heeft. Dat heet pat.
- Dezelfde stelling drie keer voorkomt.
- Er 50 zetten per speler voorbijgaan zonder pionzet en zonder slag.
- Geen van beide kanten nog genoeg stukken heeft om mat te zetten. In Jambolaya wordt dat eenvoudig bepaald: geen pionnen, torens of dames, en hooguit één loper of paard elk.
Je kunt ook met een klok spelen. Kies 1, 3, 5 of 10 minuten per speler, of Geen limiet. Met Bonustijd aan krijg je bij elke zet een paar seconden erbij. Is je tijd op, dan verlies je.
Tips om beter te spelen
- Breng in het begin je paarden en lopers naar buiten en zet je middelste pionnen naar voren om het centrum op te eisen.
- Rokeer vroeg. Een koning in de hoek, achter zijn pionnen, is veel moeilijker aan te vallen.
- Vraag je vóór elke zet af wat je tegenstander dreigt, en controleer of je stukken gedekt blijven.
- Ruwweg is een pion 1 waard, een paard of loper 3, een toren 5 en de dame 9. Ruil geen groot stuk tegen een klein.
- Ver voor? Pas op voor pat. Laat de verliezende koning een veld om naartoe te gaan, tot je mat kunt zetten.
Veelgemaakte fouten
- De dame te vroeg naar buiten brengen, waar ze wordt opgejaagd en zetten verspilt.
- De pion naast je koning onbewaakt laten. Een snelle aanval van dame en loper op die pion is een beroemd mat in vier zetten.
- Een stuk pakken dat als lokaas klaarstond.
Spelen met familie
Schaken groeit mee met een kind, en oplichtende velden zorgen dat elke zet geldig is. Grootouders die het spel kennen, kunnen het opnemen tegen de moeilijkere computerniveaus.
Jambolaya heeft zes computerniveaus: Makkelijk, Normaal, Moeilijk, Zeer moeilijk, Expert en Meester. Je kunt één partij of beste van 3 of 5 spelen, en de zettenlijst kopiëren. De begeleide les legt schaak, rokeren, promotie en pat uit, en laat je daarna zelf het mat in vier zetten spelen. In de app kunnen twee spelers ook samen spelen in dezelfde kamer, ieder op zijn eigen telefoon of tablet. Geen wifi of internet nodig.
Manieren om te spelen
- Tegen de computerSpeel op één apparaat tegen een computertegenstander.
- Samen spelen, dicht bij elkaarEén tegen één met iemand in dezelfde kamer, ieder op zijn eigen telefoon of tablet. Geen wifi of internet nodig. In de Jambolaya-app.
- Leren door te spelenEen begeleide les in het echte spel leert je de regels stap voor stap.